Toezicht op thuisonderwijs
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft op 5 juni 2003 bij de Tweede Kamer de notitie `Thuisonderwijs in Nederland`´ingediend. In deze notitie staat dat er op dit moment geen wettelijke basis is voor toezicht door de inspectie op vormen van onderwijs voor kinderen die zijn vrijgesteld van de leerplicht. Hierin wil de minister verandering aanbrengen.
Ze stelt namelijk in de notitie de volgende maatregel voor: Vrijstelling op grond van levensbeschouwelijke bezwaren (artikel 5, onderdeel b. van de Leerplichtwet 1969) is uitsluitend mogelijk indien ouders/verzorgers zorg dragen voor een alternatieve vorm van onderwijs en akkoord gaan met een vorm van toezicht van de onderwijsinspectie op aangeboden onderwijs. Op welke wijze de inspectie hierop toeziet, wordt nader uitgewerkt.
Hoe het toezicht er uit gaat zien, kan ik bij het schrijven van deze pagina nog niet zeggen. Er zijn verschillende mogelijkheden, zeker als je ook kijkt naar de wijzen waarop in het buitenland toezicht is geregeld. Daarbij denk ik aan de Verenigde Staten en België.
België: Bezoek van de onderwijsinspectie
In bijvoorbeeld België is in 2002 een aantal bepalingen aan de leerplichtwet toegevoegd waarin staat dat thuisonderwezen ouders bezocht worden door inspecteurs van de Onderwijsinspectie. Zij beoordelen of het onderwijs ten minste voldoet aan de volgende doelstellingen:
- het onderwijs is gericht op de ontplooiing van de volledige persoonlijkheid en de talenten van het kind en op de voorbereiding van het kind op een actief leven als volwassene; en
- het onderwijs bevordert het respect voor de grondrechten van de mens en voor de culturele waarden van het kind zelf en van anderen.
In België hoeven de ouders niet te motiveren waarom zij thuisonderwijs willen doen. Jaarlijks moeten zij een verklaring sturen naar het departement van Onderwijs, uiterlijk op de dag dat met thuisonderwijs wordt begonnen. Er kan dus midden in het schooljaar met thuisonderwijs worden begonnen. In de verklaring moeten een aantal zaken worden vermeld, waaronder dat de ouders controle accepteren. Meer informatie over de juridische regeling van thuisonderwijs kunt u lezen in het artikel van Joke Sperling
Verenigde Staten: geen controle tot strenge controle
De Verenigde Staten heeft een hele lange geschiedenis op het gebied van thuisonderwijs. Op de site van de HSLDA staat een pagina waarop te lezen is hoe de wetten van de verschillende staten omgaan met thuisonderwijs.
20% Van alle staten vereist geen melding dat de ouders thuisonderwijs (willen gaan) geven. 28% van alle staten vereist alleen dat de ouders aan de overheid melden dat zij thuisonderwijs geven.
30% Van alle staten hebben gematigde voorschriften. De staat vereist dat de ouders melden dat zij thuisonderwijs geven. Daarnaast vereisen zij dat zij inzicht hebben in de test scores van de kinderen en/of vereisen zij dat er een professionele evaluatie plaatsvindt van de voortgang van de kinderen.
22% Van alle staten hebben strenge regels. Zij vereisen van de ouders een melding van thuisonderwijs of test scores en/of professionele evaluatie van de prestaties van de kinderen plus andere vereisten (bijvoorbeeld toestemming van de staat voor het te gebruiken curriculum, ouders hebben een onderwijsbevoegdheid nodig, of vertegenwoordigers van de overheid leggen huisbezoeken af.
In Amerika heeft dus 48% van alle staten geen controle vanuit de overheid. Tegen 52% een matige tot strenge controle.
En Nederland....?
Wat is eigenlijk het doel van onze Nederlandse minister als zij spreekt over controle op thuisonderwezen kinderen? Is het niet dat zij inzicht wil hebben of de kinderen wel onderwijs krijgen en wat de vorderingen van deze kinderen zijn in het onderwijs?
Bij controle met behulp van testen, het controleren van rekenboeken en nakijken van taalschriften wordt geimpliceerd dat ouders van deze onderwijshulpmiddelen gebruik maakt. Maar wat te doen met ouders die uitgaan van de leerbehoeften van het kind (unschooling of autonoom leren), of ouders die te maken hebben met kinderen die stuk zijn gelopen op school en eerst tot rust moeten komen of ouders die per definitie niet willen werken met werkboeken omdat die volgens hun niet voldoen aan goed onderwijs (Charlotte Mason of Moore Foundation)? Zij komen in deze vorm van controle niet goed uit de verf.
Een andere methode is om elk jaar de ouders een portofolio te laten samenstellen. In zo´n portofolio kunnen verslagen komen van projecten die de kinderen hebben uitgevoerd, eventueel aangevuld met foto´s en/of werkjes, als de kinderen toetsen hebben gemaakt, kunnen de toetsresultaten in de portofolio. Zo kan je ook denken aan rekenboekjes en taalschriften als de kinderen het gebruikt hebben of een lijst van boeken die de kinderen gelezen hebben. Eigenlijk alles waaruit blijkt dat de kinderen op een bepaald gebied bezig zijn geweest. Het portofolio kan begeleid worden met een evaluatieverslag van de ouders over het afgelopen jaar. Het voordeel van een dergelijke portofolio is dat de vorderingen van de kinderen aangetoond kan worden zonder dat ouders een bepaalde onderwijsmethode opgedrongen krijgen.